Türkiyədə və Avropada bütün təcili hallar üçün: 112.
Masaj ritmi
Başla-ya bas və telefonu yanına qoy. Hər səsdə bir dəfə bas. Ekran sönməyəcək.
110 dəqiqədə
100–120 dəqiqədə
Bu səhifə kursu əvəz etmir. Bir günlük ilk yardım kursu buradakından qat-qat çox şey öyrədir — imkanın varsa, keç. Amma yardım gəlmirsə və başqa heç nə yoxdursa, burada yazılanlar ən son beynəlxalq təlimatlara əsaslanır.
İlk yardım
Ən təhlükəlilər yuxarıdadır. Hər kartda əvvəlcə nə vaxt lazım olduğu, sonra addımlar, sonra nə etməmək yazılıb.
Əvvəlcə: təhlükəsizlik və zəng
1Özünü təhlükəyə atma. Yol, elektrik, yanğın, qaz, çökən bina — əvvəlcə yerin təhlükəsiz olduğuna əmin ol.
2Səslə və çiynindən yüngülcə silkələ: «Eşidirsən?»
3112-yə zəng et. Yanında başqası varsa, ona zəng etdir, sən yardıma davam et. Telefonu dinamikə qoy — dispetçer addım-addım deyəcək.
Ürək masajı (yetkin)
Nə vaxt: Cavab vermir VƏ normal nəfəs almır. Arabir hıçqırıq kimi udqunma normal nəfəs deyil — bu, ürəyin dayandığının əlamətidir, masaja başla.
1Arxası üstə, sərt səthə uzat.
2Bir əlinin topuğunu döş qəfəsinin tam ortasına qoy, o biri əlini üstünə. Qollar düz, çiyinlər əllərin üstündə.
35–6 sm dərinliyə bas, dəqiqədə 100–120 dəfə. Hər basışdan sonra döş tam qalxsın.
4Təlim keçmisənsə: 30 basış, 2 nəfəs. Keçməmisənsə: fasiləsiz, yalnız basış — bu da həyat qurtarır.
5Defibrilyator (AED) varsa, dərhal gətirt, aç və səsli göstərişlərə əməl et.
6Yardım gələnə, adam oyanana, ya da tamamilə yorulana qədər dayanma. İki nəfərsinizsə, hər 2 dəqiqədən bir dəyişin — yorğun əllər dayaz basır.
Etmə
Nəbz axtarmaq üçün dayanma — itirilən saniyələr bahadır.
Qabırğa sınmasından qorxma. Sınmış qabırğa sağalır; dayanmış ürək yox.
Ürək masajı: uşaq və körpə
1Uşaqlarda ürək adətən nəfəs çatışmadığı üçün dayanır. Ona görə 5 nəfəslə başla, sonra yetkin kimi davam et.
2Uşaq: bir və ya iki əllə, döş qəfəsinin üçdə biri dərinliyində.
3Körpə (1 yaşa qədər): iki barmaqla, döşün ortasında, döşün üçdə biri dərinliyində. Nəfəs verəndə ağız-burnunu birlikdə ört.
4Uşaq üçün ayrıca ilk yardım kursu keçmək xüsusilə dəyərlidir — bunu kitabdan öyrənmək çətindir.
Boğulma — nəfəs yolu tıxanıb
Nə vaxt: Birdən danışa, öskürə, nəfəs ala bilmir; çox vaxt əlləri ilə boğazını tutur.
1Öskürə bilirsə — öskürməyə təşviq et, başqa heç nə etmə. Öskürək ən güclü vasitədir.
2Öskürə bilmirsə: öndən əyilt və kürək sümükləri arasına əlinin topuğu ilə 5 güclü zərbə vur.
3Kömək etməsə: arxasından qucaqla, yumruğunu göbəklə döş qəfəsi arasına qoy, içəri və yuxarı 5 dəfə kəskin çək.
45 zərbə və 5 təkanı növbələşdir. Huşunu itirsə — 112 və ürək masajı.
5Körpə: üzüstə qolunun üstünə qoy, başı aşağı, kürəyinə 5 zərbə; sonra arxası üstə çevir, döşünə iki barmaqla 5 təkan.
Etmə
Körpəyə qarın təkanı etmə — daxili orqanları zədələyə bilər.
Görmədiyin şeyi barmaqla çıxarmağa çalışma — daha dərinə itələyə bilərsən.
Qarın təkanından sonra, özünü yaxşı hiss etsə də, həkimə göstər — daxili zədə ola bilər.
Güclü qanaxma
1Yaraya birbaşa, güclü təzyiq et — təmiz parça, sarğı, yoxdursa əlinlə. Buraxma.
2Sarğı qanla islanırsa, üstünə yenisini qoy — altdakını götürmə.
3Əl və ya ayaqda həyatı təhlükəli qanaxma dayanmırsa: turniket (və ya enli kəmər) — yaradan 5–7 sm yuxarı, oynağın üstünə yox. Qanaxma dayanana qədər sıx.
4Turniketin taxıldığı vaxtı yaz — dəriyə, lentə. Həkim bunu bilməlidir.
Etmə
Turniketi boşaltma. Köhnə təlimlərdə arabir açmaq deyilirdi — bu, artıq səhv sayılır. Yalnız həkim açır.
Yaraya batmış əşyanı çıxarma — onu tamponlayır. Ətrafına təzyiq et.
Dəm qazı zəhərlənməsi
Nə vaxt: Baş ağrısı, gicəllənmə, ürəkbulanma, yuxululuq — xüsusən bir otaqda bir neçə nəfərdə birdən. Qışda soba, qaz qızdırıcısı, generator olan yerdə.
1Dərhal pəncərə və qapıları aç, hamını təmiz havaya çıxar.
2Qaz cihazını söndür, əgər təhlükəsizdirsə. 112-yə zəng et.
3Huşsuzdursa və normal nəfəs almırsa — ürək masajı.
Etmə
Dəm qazının nə iyi, nə rəngi var. «İy gəlmir» — təhlükəsizdir demək deyil.
Generatoru, manqalı, kömür sobasını heç vaxt bağlı yerdə işlətmə.
Yanıq
1Dərhal 20 dəqiqə sərin axar su altında saxla. Buzlu yox — sərin. Hətta 3 saata qədər gecikmiş olsa da, faydası var.
3Soyutduqdan sonra qida plyonkası ilə yüngülcə ört — sarma, üstünə qoy.
4Kimyəvi yanıq: quru maddəni əvvəlcə silkələ, sonra çox su ilə uzun müddət yu.
Etmə
Yağ, diş pastası, qatıq, un, buz — heç biri. Yalnız su.
Qabarcıqları deşmə.
Böyük yanıq, üzdə, əllərdə, ayaqlarda, cinsiyyət orqanında, uşaqda, elektrik və ya kimyəvi yanıq — həkimə.
Huşsuz, amma nəfəs alır
Nə vaxt: Cavab vermir, amma normal nəfəs alır.
1Yan üstə çevir (bərpa vəziyyəti): üst ayağı dizdən bük, başı azca arxaya ki, nəfəs yolu açıq qalsın və qusarsa boğulmasın.
2112-yə zəng et və nəfəsini fasiləsiz izlə. Dayansa — ürək masajı.
Etmə
Onurğa zədəsi şübhəsi varsa (yıxılma, qəza) — mümkün qədər tərpətmə, yalnız nəfəs yolu üçün lazım olsa.
Qıcolma (epilepsiya tutması)
1Ətrafdakı sərt, iti əşyaları götür; başının altına yumşaq bir şey qoy.
2Vaxtı ölç — başladığı anı qeyd et.
3Bitəndən sonra yan üstə çevir və yanında qal.
Etmə
Saxlamağa çalışma, ağzına heç nə qoyma — dili udmaq mümkün deyil, amma diş sına bilər.
5 dəqiqədən çox davam edərsə, təkrarlanarsa, ilk dəfədirsə və ya zədələnibsə — 112.
Sinə ağrısı — ürək tutması şübhəsi
Nə vaxt: Sinədə sıxıcı ağrı, çox vaxt sol qola, çənəyə, kürəyə yayılır; tərləmə, təngnəfəslik.
1Oturt, sakitləşdir. 112 və ya 103.
2Yetkindirsə və aspirinə allergiyası yoxdursa: 300 mq aspirin çeynəsin.
3Huşunu itirib normal nəfəs almırsa — ürək masajı.
Etmə
Uşağa aspirin vermə — təhlükəlidir.
İnsult: ÜZ · QOL · NİTQ · VAXT
1Üz: gülümsəyəndə bir tərəf sallanır?
2Qol: iki qolu da qaldıra bilir?
3Nitq: dolaşıq və ya anlaşılmaz danışır?
4Vaxt: biri belədirsə — dərhal 112, və əlamətlərin başladığı vaxtı qeyd et. Müalicə saatlarla məhdudlaşır.
Sınıq
1Olduğu vəziyyətdə hərəkətsiz saxla və dəstəklə. Düzəltməyə çalışma.
2Şina: taxta, qatlanmış qəzet — sınığın hər iki tərəfindəki oynağı tutsun. Ayağı sağlam ayağa bağlamaq da olar.
3Açıq sınıq: yaranı təmiz örtüklə ört, sümüyü içəri itələmə.
Hipotermiya və donma
Nə vaxt: Titrəmə, dolaşıq danışıq, yuxululuq, soyuq və solğun dəri.
1Küləkdən, soyuqdan qorunan yerə apar. Yaş paltarı çıxar, quru örtüklərə büküb başını da ört.
2Huşundadırsa və uda bilirsə — isti, şəkərli içki.
Etmə
Spirt vermə — isitmir, istiliyi daha tez itirdir.
Donmuş dərini qarla ovma, sürtmə. Yenidən donma ehtimalı varsa, isitmə.
İstivurma
Nə vaxt: Çox isti dəri, dolaşıq davranış, baş ağrısı, huşun bulanması — isti havada, ağır işdən sonra.
1Kölgəyə, sərin yerə apar, paltarı boşalt.
2Ən yaxşısı: boyundan aşağı soyuq suya salmaq. Mümkün deyilsə: üstünə su tök, yellə, qoltuqaltı və qasığa soyuq kompres qoy.
3Huşundadırsa — su içsin. 112.
Zəhərlənmə
1Nəyi, nə vaxt, nə qədər — öyrən. Qabı, qutunu saxla, həkimə göstər.
2Dəriyə düşübsə — çox su ilə yu. Gözə düşübsə — ən azı 15 dəqiqə axar su.
3112 və ya 103.
Etmə
Qusdurma. Kimyəvi maddə geri gələndə boğazı ikinci dəfə yandırır, ağciyərə də keçə bilər.
Süd, yağ və ya «panzəhər» evdə düzəltmə.
İlan sancması
1Sakitləşdir və hərəkətsiz saxla. Sancılan əl və ya ayağı tərpətmə.
2Üzük, saat, sıx paltarı çıxar — şişkinlik tez başlayır.
3Mümkün qədər tez xəstəxanaya. Panzəhər yalnız orada var.
Etmə
Kəsmə, sorma, turniket, buz, isti, sıx sarğı — heç biri. Azərbaycanın təhlükəli ilanı gürzədir; onun zəhəri yerli toxumanı zədələyir və sıx sarğı zədəni artırır.
Burun qanaması
1Otur və başı irəli əy — arxaya yox.
2Burnun yumşaq hissəsini 10–15 dəqiqə fasiləsiz sıx. Ağızdan nəfəs al.
Etmə
Başı arxaya atma — qan boğaza axır, udulur və ürəkbulanma yaradır.
20 dəqiqədən çox davam edərsə və ya başa zərbədən sonradırsa — həkim.
Təhlükəli yanlışlar
Bunlara çox adam inanır. Hər biri ya lazım olan dəqiqələri itirir, ya da birbaşa zərər verir.
Yanığa yağ, diş pastası, qatıq sürtmək
İstini içəridə saxlayır, zədəni dərinləşdirir. 20 dəqiqə sərin su.
Burun qanamasında başı arxaya atmaq
Qan boğaza axır. Başı irəli əy.
İlan zəhərini sormaq və ya yaranı kəsmək
Zəhəri çıxarmır, yeni yara və infeksiya yaradır. Hərəkətsiz saxla, xəstəxanaya.
Zəhərlənəni qusdurmaq
Maddə geri gələndə ikinci dəfə yandırır. Qusdurma, 112.
Qıcolanın ağzına əşya qoymaq
Dil udulmur. Əşya dişi sındırır, nəfəs yolunu tıxaya bilər.
Turniketi arabir boşaltmaq
Köhnə təlim idi. Bu gün: taxılıbsa, yalnız həkim açır.
Soyuqda spirt isidir
İsti hissi verir, amma dəri damarlarını açıb istiliyi daha tez itirdir.
Donmuş yeri qarla ovmaq
Donmuş toxumanı daha da zədələyir. Ovma, yavaşca isit.
Sağ qalma
Zəlzələ, uzun işıq kəsintisi, dağda itmək — yardımın gecikdiyi hər vəziyyət üçün.
Nəyi əvvəl? Üçlər qaydası
1Təxminən: 3 dəqiqə havasız, 3 saat sərt havada sığınacaqsız, 3 gün susuz, 3 həftə yeməksiz.
2Rəqəmlər dəqiq fiziologiya deyil — sıranı yadda saxlamaq üçündür. Əvvəlcə təhlükədən çıx, sonra isti qal, sonra su, ən son yemək.
3Çox adam yeməyi axtarmağa enerji xərcləyir, halbuki isti qalmaq və su daha vacibdir.
Su: nə qədər və necə təmizləmək
1Adama gündə ən azı 2 litr içmək üçün, yuyunma və yeməklə birlikdə təxminən 4 litr. İsti havada və işləyəndə daha çox.
2Qaynatmaq — ən etibarlı yol: 1 dəqiqə şiddətli qaynama. 2000 metrdən yuxarıda — 3 dəqiqə.
3Ağardıcı (xlor): yalnız adi, ətirsiz, qatqısız 6%-li ağardıcı. Litrə 2 damcı, qarışdır, 30 dəqiqə gözlə. Bulanıq və ya çox soyuqdursa — iki qat. Yüngül xlor iyi gəlməlidir.
4Günəş: şəffaf su, şəffaf plastik butulka, 6 saat birbaşa günəş (buludlu olsa — 2 gün). Başqa heç nə yoxdursa.
5Parça ilə süzmək bulanıqlığı azaldır, amma mikrobları öldürmür — süzdükdən sonra mütləq qaynat və ya xlorla.
Etmə
Dəniz suyu, sidik, spirt — heç biri. Hamısı bədəni daha da susuzlaşdırır.
İsti qalmaq və sığınacaq
1İstiliyin çoxu yerə itir. Altına qat-qat bir şey sal — budaq, karton, yarpaq — birbaşa torpaqda uzanma.
2Yaş paltar istiliyi havadan dəfələrlə tez aparır. Quru qalmaq isti qalmaqdır.
3Qat-qat geyin; baş, boyun və əlləri ört. Küləkdən qorun — külək istiliyi çox tez aparır.
4Kiçik sığınacaq daha tez isinir. Bir neçə nəfərsinizsə, bir-birinizə yaxın durun.
Etmə
Bağlı yerdə tonqal, manqal, generator yandırma — dəm qazı səssizcə öldürür.
Zəlzələ
1Sarsıntı zamanı: ÇÖK, ÖRTÜN, TUT. Möhkəm masanın altına gir, başını və boynunu qoru, sarsıntı bitənə qədər ayağından tut.
2Masa yoxdursa — daxili divarın yanında çök, başını qollarınla ört. Pəncərə və şüşədən uzaq dur.
3Çöldəsənsə — binalardan, elektrik xətlərindən, ağaclardan uzaq açıq yerə.
4Sonra: qaz iyi gəlirsə — işıq yandırma, kibrit çəkmə, pəncərələri aç, çıx, 104. Yeni təkanlara hazır ol.
Etmə
Sarsıntı zamanı çölə qaçma — insanlar ən çox düşən şüşə və fasad hissələrindən zədələnir. Liftə minmə.
Qapı ağzı mifi: köhnə kərpic evlərdə keçərli idi; müasir binada qapı çərçivəsi masa altından daha təhlükəsiz deyil.
Kömək çağırmaq və tapılmaq
1Hər şeyin üçü təhlükə siqnalıdır: 3 tonqal, 3 fit, 3 işıq çaxması.
2Güzgü və ya parlaq bir şeylə günəş işığını təyyarəyə, uzaqdakı adamlara əks etdir — kilometrlərlə görünür.
3Yerə böyük işarə: V — «köməyə ehtiyac var», X — «tibbi yardıma ehtiyac var». Pilotlar bunları tanıyır.
4Telefonun enerjisini qoru: parlaqlığı azalt, lazım olmayanda təyyarə rejimi. Siqnal zəifdirsə belə 112-yə cəhd et; zəng keçmirsə, SMS çox vaxt keçir.
5İtmisənsə və səni axtarırlarsa — yerində qal. Hərəkət edən adamı tapmaq qat-qat çətindir.
Yemək
1Ən son prioritetdir. İnsan həftələrlə yeməksiz yaşaya bilər, susuz isə bir neçə gün.
2Ehtiyat üçün: konserv (və açacaq!), qoz-fındıq, quru meyvə, şəkər, düyü, duz.
Etmə
Tanımadığın göbələyi heç vaxt yemə. Ölümcül növlər yeməlilərə çox oxşayır, əlamətlər 6–24 saat sonra başlayır — o vaxta qədər qaraciyər artıq zədələnir.
Tanımadığın giləmeyvə və bitkini də yemə.
Təcili hal çantası (3 gün)
1Su: adama gündə 4 litr, 3 günlük.
2Konserv və açacaq, fənər və ehtiyat batareya, powerbank, batareyalı radio.
3İlk yardım dəsti, daimi içdiyin dərmanlar, sənədlərin surəti, bir az nağd pul.
4İsti paltar, fit, kibrit və ya alışqan. Çantanı qapıya yaxın saxla.