Rus dili
Bu modul rus dilini sıfırdan gələn bir yad dil kimi təqdim etmir, çünki deyil. Azərbaycan dili 1939-cu ildən 1991-ci ilə qədər məhz bu hərflərlə yazılıb — babaların bu əlifbanı oxuyurdu, Bakının küçə lövhələri bu hərflərlə yazılırdı. Sözlərin bir hissəsi isə bu gün də səndədir.
Əlifba yad deyil
33 hərfin 27-si Azərbaycan kirilində də vardı. Öyrənilməli olan hissə kiçikdir — və ən bahalısı latın hərflərinə oxşayıb başqa səs verən 10 hərfdir.
Sözlərin bir hissəsi səndədir
Stəkan, vedrə, çaynik, stol, ruçka, bilet, remont — hamısı rus dilindən gəlib. Bunlar yeni söz deyil, ilk gün oxuya biləcəyin köhnə sözlərdir.
Çətinlik üç yerdədir
Cins, görünüş və vurğu. Üçü də Azərbaycan dilində ya yoxdur, ya da tamam başqa cür işləyir — və rus dilində sənin edəcəyin səhvlərin demək olar hamısı buradan gəlir.
Hazırda 52 səhv nümunəsi (10 sahə), 33 hərf (10 tanışı latın hərfinə oxşayır və aldadır), 30 tanış söz, 4 körpü və 3 tikiş, 6 hal, 14 görünüş cütü, 6 vurğu cütü və 392 söz var. Bu tam kurs deyil və elə göstərilmir — başlanğıcdır və böyüyür.
Aldadan hərflər
- В вLatın «B» kimi görünür, «v» oxunur.
- Е еLatın «E» deyil — «ye» kimi oxunur.
- И иTərsinə çevrilmiş «N» kimi görünür.
- Н нLatın «H» kimi görünür, «n» oxunur.
- Р рLatın «P» kimi görünür, «r» oxunur.
- С сLatın «C» kimi görünür, «s» oxunur.
- У уLatın «Y» kimi görünür, «u» oxunur.
- Х хLatın «X» kimi görünür, Azərbaycan «x» səsidir.
- Ъ ъSəsi yoxdur. Yalnız qarşısındakı samiti bərk saxlayır.
- Ь ьSəsi yoxdur — qarşısındakı samiti yumşaldır. Мать / мат fərqi budur.
Azərbaycan kirilinin öz hərfləri
Bu əlifba sadəcə borc alınmamışdı — Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmışdı. Rus dilində olmayan yeddi səs üçün yeddi hərf əlavə edilmişdi.
- Ә әəAzərbaycan dilinin ən çox işlənən saiti. Rus dilində qarşılığı yoxdur.
- Ҝ ҝgYumşaq «g» — rus «г» hərfindən fərqli səs.
- Ғ ғğBoğazdan gələn «ğ».
- Ө өöRus dilində yoxdur.
- Ү үüRus dilində yoxdur.
- Һ һhRus «х» hərfindən fərqli, yumşaq nəfəs səsi.
- Ҹ ҹc«Cavab»dakı səs.