Biologiya

Həyat necə işləyir — hüceyrədən ekosistemə.

İnsan bədəni — qat-qat

Dərini götür, əzələni götür, sümüyü götür. Hər qatda istənilən hissəyə toxun — nə iş gördüyünü, hansı ədədlə ölçüldüyünü və nə vaxt xarab olduğunu oxu.

Beş anatomik qat, 38 hissə. Hər hissəyə toxun — nə iş gördüyünü, hansı ədədlə ölçüldüyünü və nə vaxt xarab olduğunu oxu.

Beş anatomik qatOrqanların yeriSağlamlıq və xəstəlik

Aç və araşdır

Hüceyrə

BiologiyaÇıraq

Hüceyrə quruluşu

Heyvan və bitki hüceyrəsi arasında keç. Hər orqanoidə tıkla, vəzifəsini öyrən.

huceyre = heyatin en kicik vahidi

NüvəMitoxondri

BiologiyaTədqiqatçı

Hüceyrə bölünməsi (mitoz)

Mərhələləri irəli-geri gəz. Xromosomların hər addımda necə hərəkət etdiyini gör.

1 huceyre \to 2 eyni huceyre

XromosomMitoz bölünmə

BiologiyaTədqiqatçı

Hüceyrə tənəffüsü

Oksigen və qlükoza səviyyəsini dəyiş — mitoxondridə ATP istehsalının necə sürətləndiyini izlə.

C_{6} H_{12} O_{6} + 6 O_{2} \to 6 C O_{2} + 6 H_{2} O + ATP

Qlükozanın oksidləşməsiATP

BiologiyaTədqiqatçı

Ferment fəaliyyəti

Temperaturu və pH-ı dəyiş — fermentin optimal nöqtədən uzaqlaşdıqca necə zəiflədiyini izlə.

v \propto exp (- \frac{( T - T _{o pt} ) ^{2}}{2 σ ^{2}})

Substrat spesifikliyiOptimal temperatur

Genetika

BiologiyaTədqiqatçı

DNT quruluşu

Alt zəncirin əsaslarına tıkla. Hər dəfə düz cütü tapana qədər dəyiş.

A \equiv T, G \equiv C

Baza cütləşməsiİkiqat spiral

BiologiyaTədqiqatçı

Genetika: Pannet cədvəli

Valideynlərin allellərinə tıkla. Nəslin genotip və fenotip nisbətinin necə formalaşdığına bax.

T t \times T t \to 1 T T : 2 T t : 1 tt

Dominant və resessiv allelGenotip

BiologiyaTədqiqatçı

Təbii seçmə

Ətraf mühitin hansı rəngi qoruduğunu seç — populyasiyanın nəsildən-nəslə necə dəyişdiyini izlə.

p^{'} = \frac{p \cdot w}{w ˉ}

DəyişkənlikSeçmə təzyiqi

Ekologiya

BiologiyaÇıraq

Qida zənciri və enerji piramidası

Bitkilərin enerjisini dart. Hər səviyyəyə keçəndə enerjinin necə əridiyinə bax.

E_{n + 1} \approx 0.1 \times E_{n}

Trofik səviyyəEnerji piramidası

Bitki biologiyası

BiologiyaÇıraq

Fotosintez

İşıq şiddətini dart. Yarpaqdan çıxan oksigen qabarcıqlarının sürətinin necə dəyişdiyinə bax.

6 C O_{2} + 6 H_{2} O i s i q C_{6} H_{12} O_{6} + 6 O_{2}

İşıq enerjisiXloroplast

İnsan biologiyası

BiologiyaÇıraq

Ürəyin quruluşu

Nəbzi dəyiş — ürək kameralarının necə döyündüyünü və qanın hansı istiqamətdə axdığını izlə.

T = \frac{60}{nebz}

Ürək kameralarıBöyük və kiçik qan dövranı

Digər

BiologiyaÇıraq

Enerji piramidası

Hər pillədə enerjinin doxsan faizi istilik kimi uçur. Qidalanma zəncirinin niyə qısa olduğunu say.

E_{n} = E_{0} \times 0. 1^{n}

On faiz qaydasıTrofik səviyyələr

BiologiyaÇıraq

Osmos

Duzu artır, suyun hansı tərəfə keçdiyinə bax. Hüceyrənin şişməsi və büzüşməsi eyni qanunun iki üzüdür.

e x t s u : a z d u z l u d an co x d u z l u y a

Yarımkeçirici membranSuyun hərəkət istiqaməti

BiologiyaÇıraq

Refleks qövsü

Əlini isti şeyə toxundur. Siqnalın beyni gözləmədən qayıtdığını izlə — refleksin sürəti buradan gəlir.

reseptor \to onurga \to ezele

Beş həlqəOnurğa beynində qapanma

BiologiyaÇıraq

Çarqaff qaydası

Bir zənciri yaz, qarşısı özü yazılsın. Adeninin faizini bilirsənsə niyə hamısını bildiyini gör.

A = T, G = C

TamamlayıcılıqA=T, G=C

BiologiyaÇıraq

Qan qrupları

Verəni və alanı seç. Qanın nə vaxt laxtalandığını — və niyə 0 qrupun hamıya verdiyini — gör.

antigen + antitel \to laxtalanma

Antigen və antitelUniversal donor